Tebrikler, yoldaşlar. 3.828 adamın sonuncuları sizlersiniz.
Bunu devlet arşivinde buldum.
Yardımınıza ihtiyacım var.
Reaktörün kapama girişiminden sonra...
patladığını teyit edebilir misiniz?
Sence doğru soru seni gerçeğe ulaştırır mı?
Dyatlov yargılanacak.
Bizden bilirkişi olarak görüş istenecek.
Verileri analiz ettim.
Reaktörü kapattılar, patlama ondan sonra oldu.
Bunu daha önce görmüştün, değil mi!
Onun bir patlamaya yol açabileceğini hakikaten bilmiyordum.
- Yani onların suçu? - Evet. - Ama sadece onların değil.
KGB ile bir anlaşma yapabiliriz. Sen Viyana'da bu bilgiden bahsetmezsin,
onlar da kalan reaktörleri sessiz sedasız düzeltmemize izin verirler.
Dünyaya hitap etme şansın var, Valery.
Birinin gerçekleri söylemeye başlaması lazım.
PRIPYAT, 25 NİSAN 1986 PATLAMADAN 12 SAAT ÖNCE
Bryukhanov terfi alabilirmiş diye duydum.
Güvenlik testindeki şu ufak sorun var ya...
test başarıyla tamamlanırsa,
evet, terfi etmesi yüksek olasılık.
Belki Moskova'ya alırlar, kim bilir.
Tabi o gidince başa beni getirirler,
o zaman da benden boşalan yer için birini bulmam gerekir.
Sitnikov'u seçebilirim.
Beni de düşünmenizi isterim.
Bunu aklımda tutacağım.
Viktor Petrovich,
test hazırlıklarında sorun çıkmadı.
Yoldaş Dyatlov talimatlarıma uygun hareket etti,
ve 4 numaralı reaktörün çıkış gücü 1600 megawatt'a düşürüldü.
Onay verdiğiniz takdirde, gücü indirmeye devam...
Beklememiz gerekecek.
Bir...?
Bir sorun çıkıp çıkmadığını mı soracaksın, Nikolai?
Suratımın halinden belli olmuyor mu?
Üç yıldır bu testi bitirmek için uğraşıyorum.
Üç yıldır.
Az önce Kiev'deki ızgara kontrolörü aradı.
Önümüzdeki 10 saatliğine gücü daha fazla düşürmeyin dedi.
Izgara kontrolörü mü? O kim oluyor da...
Bu onun kararı değil, Dyatlov.
Malum, ay sonu.
Üretim hedeflerinin tutturulması lazım.
Herkes fazla mesai yapıyor, fabrikalara da güç gerekli.
Birileri yukarıdan bastırıyor.
Kim olduğunu bilemeyiz tabii.
Hepsi çöp mü oldu peki?
Hayır, sanmıyorum.
- 10 saat beklememiz gerekiyorsa, bekleriz. - Yarı güçte çalıştırınca...
kararlılık sorunları çıkarmaz mı?
- Hayır, bence... - Sana sormuyorum.
Güvenli. 1600 megawatt'da devam ederiz.
Şimdi eve gidiyorum, biraz uyuyacağım, gece dönerim.
O zaman devam ederiz.
Testi bizzat denetleyeceğim.
Biz hallederiz.
İyi, ben buralarda beklemeyeyim o zaman.
Bitince haber verirsiniz.
Çeviri: certan
MOSKOVA MART 1987
Nasıl hissediyorsunuz?
Dün doktora gitmiştiniz.
Sağlığınız nasıl?
Sanki bilmiyorsunuz.
Viyana'dan.
Almanca biliyor musunuz?
"Sonunda gerçekleri söyleyen bir Sovyet bilim insanı" diyor.
Yapılan imaya bozuldum tabii...
ama gene de konferansta harika bir izlenim bıraktığınızı kabul etmek lazım.
Meğer siz bu işte gayet iyiymişsiniz.
Hangi işte? Yalan söylemekte mi?
Siyasette, Legasov. Siyasette.
Batı artık Çernobil'in tamamen operatör hatası sonucu meydana geldiğine ikna oldu,
ki gerçekte de öyleydi.
Bunun için size teşekkür etmemiz gerekiyor,
ve edeceğiz de.
"Sovyetler Birliği Kahramanı".
En yüksek onur belgemiz.
Bundan bana bile vermediler.
"Kurchatov Enstitüsü Direktörlüğü'ne terfi".
Teveccühünüz.
Teveccühlük bir durum olduğunu sanmıyorum, Valery Alexeyevich.
Bu ödüller henüz sizin değil.
Sırada önce duruşmada vereceğiniz ifade var.
Yoldaş Charkov, devlete karşı görevimi anlıyorum.
Ancak bize güvence vermiştiniz.
Reaktörler güvenli hale getirilecekti.
Aylar geçti, ama hiçbir değişiklik yapılmadı.
- Hatta konuşulmadı bile. - Önce duruşma.
O bittiğinde kötü adamlarımız olacak,
kahramanımız olacak, gerçeğimiz olacak.
Ondan sonra reaktörlerin icabına bakarız.
Trenle mi geldin?
Evet, trenle geldim.
Şimdi Viyana'yı konuşalım.
Buraya seni azarlamaya gelmedim.
Bakma Shcherbina'nın söylediklerine, ben işlerin nasıl yürüdüğünü biliyorum.
O zaman... niye geldin?
Çünkü akılsız düzeyde inatçıyım,
ki senin umduğun da buydu.
Charkov reaktörleri duruşmadan sonra düzelteceklerini söylüyor.
Ona inanıyor musun?
Devlet reaktörleri hiçbir zaman kendi isteğiyle düzeltmeyecek,
çünkü sorun olduğunu kabul etmeleri, yalan söylediklerini itiraf anlamına gelir.
Birilerinin buna zorlaması gerekecek.
Mahkemede gerçekleri anlatacaksın.
Jüriyi ikna edeceksin.
Göstermelik bir mahkeme bu.
Çıkacak karar jüriye teslim edildi bile.
Ben onlardan bahsetmiyorum.
Merkez Komite bilim topluluğu üyelerini duruşmayı izlemeleri için davet etti.
Kurchatov'dan, Sredmash'dan, Minenergo'dan meslektaşlarımız gelecek.
İnsanların arasında oturacaklar, söyleyeceğin her sözü dinleyecekler.
Sadece bizim tanıdığımız bir jüri bu.
Senin ifadende sıra patlama anına geldiğinde ise...
İşte o zaman bizim jüri nihayet gerçekleri öğrenecek.
- Peki bu ne işe yarayacak? - Israrla reform talep edecekler.
Sadece RBMK reaktörleri için de değil, tüm sektör için.
Hayır, hayır, hayır.
- Biz olmazsak bunu yapamazlar. - Hayır, hayır.
Senin Volkov'un başına neler geldiğinden haberin var mı?
Hani şu raporunu bulduğun adam.
Enstitüdeki görevinden aldılar.
Bildikleri yüzünden işten atıldı.
Göstermelik bir duruşmayı izlesinler diye...
özenle seçilmiş bu bilim insanlarının...
bir şekilde benim sayemde harekete geçeceğini mi sanıyorsun?
Sırf devlete karşı kahramanca dik duruyorum diye?
- Evet. - Neden?
Çünkü sen Valery Legasov'sun. Senin bir ağırlığın var.
Keşke benim sözlerimin de yeteceğini söyleyebilseydim.
Ama işlerin öyle yürümediğini biliyorum.
Beni vururlar, Khomyuk.
Neler yaşandığını öğrenmemi sen istedin.
Onlarca kişiyle konuştum.
Söyledikleri her şeyi tek tek not ettim.
Hepsi bu defterlerde.
Bunlar hala hayatta olanların.
Bunlar da ölenlerin.
Birbirlerini kurtarırken öldüler.
Alevleri söndürürken, yaralılara yardım ederken.
Tereddüt etmediler, vazgeçmediler.
Yapılması gereken neyse onu yaptılar.
Ben de öyle yaptım.
Ben de yaptım.
Bile bile açıktaki bir reaktöre gittim.
Hayatımı verdim zaten.
Yetmiyor mu?
Hayır, üzgünüm, ama yetmiyor.
ÇERNOBİL ŞEHRİ TEMMUZ 1987
Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi...
ve SSCB'nin Yüce Meclisi Yönetim Kurulu'nun...
almış olduğu karar uyarınca,
Partimizin 20, 21 ve 22 no'lu kongrelerinde belirlenmiş olan...
genel hedefleri ile Leninist ülkü doğrultusunda,
kamu adına yargılama yapılacaktır.
Bu, geçmişte, bugün ve gelecekte Sovyet devletinin değişmez ülküsüdür.
Parti'nin ve Devlet'in yaşamına rehberlik ettiğimiz müddetçe...
Sovyet Halkının hayati menfaatlerini, umutlarını ve özlemlerini ifade eden...
Leninist ilkeler sıkıca sarıldığımız, şaşmaz yolumuz olacaktır.
Duruşma oturumunu açıyorum.
Oturum Başkanlığı'nı Yoldaş Hakim Milan Kadnikov yapacak.
İddianame:
Viktor Bryukhanov,
Anatoly Dyatlov,
Nikolai Fomin...
26 Nisan 1986'da nükleer felakete yol açan olayda...
Sovyetler Birliği Ceza Kanunu'nun...
220. maddesinin 2. fıkrasının ihlali ile suçlanmaktadır.
Devlet, Belarus Nükleer Enstitüsü'nden Yoldaş Khomyuk'u,
Kurchatov Atom Enerjisi Enstitüsü'nden Yoldaş Legasov'u...
ve Bakanlar Kurulu Başkan Vekili ve...
Yakıt ve Enerji Bürosu Başkanı...
Yoldaş Boris Evdokimovich Shcherbina'yı tanık olarak çağırıyor.
Her şey bir güvenlik testiyle başladı.
Bir güvenlik testine neden ihtiyaç duyuldu ki?
Kaza meydana geldiğinde 4 numaralı reaktör yeni bile değildi.
Hatta çalışmaya 20 Aralık 1983'te başlamıştı.
Bundan 11 gün sonra, Yılın tam da son gününde...
tesisin müdürü Viktor Bryukhanov bu belgeyi imzalayarak...
reaktör inşasının tamamlandığını onayladı.
İşin yıl bitiminden önce tamamlanması sayesinde...
Yoldaş Bryukhanov, Sosyalist Emek Kahramanı unvanı aldı.
Yoldaş Fomin, Cesur Emek ödülü aldı.
Yoldaş Dyatlov'a, Kızıl Bayrak payesi verildi.
Oysa işleri daha bitmemişti.
Bu belge de yalandı.
Bu sertifikanın imzalanabilmesi için,
tüm güvenlik testlerinin başarıyla tamamlanmış olması gerekiyordu.
Ama tamamlanmayan bir tane kalmıştı.
Nükleer reaktör şuradaki çekirdekte ısı üretir.
Buralardaki bir dizi pompa,
çekirdeğin içine devamlı soğutucu su akışı sağlar.
Çekirdeğin ısısı suyu buhara dönüştürür,
buhar buradaki türbini döndürür,
ve bunun sonucunda da elektrik üretilir.
Peki ya enerji tesisinde enerji olmazsa?
Yani tesisi besleyen enerjinin kendisi kesintiye uğrarsa?
Mesela elektrikler kesilebilir, ekipman arızalanabilir,
veya yabancı düşmanlar saldırabilir.
Enerji olmadan,
pompalar çekirdeğe su gönderemez.
Su olmazsa da, çekirdek aşırı ısınır,
yakıt erir.
Kısacası, nükleer felaket olur.
Çözümü nedir?
Şuralardaki üç adet dizel yakıtlı yedek jeneratör.
Şimdi sorun çözüldü mü?
Hayır.
Bryukhanov sorunun hiç de çözülmüş olmadığını biliyordu.
Pompaların erimeyi önleyebilmek için gereken hıza ulaşması...
yedek jeneratörlerle...
yaklaşık bir dakika alıyor,
ve bu da çok geç demek.
Şimdi gelelim güvenlik testine.
Teori şuydu: İşletmenin enerjisi giderse,
o sırada hala dönmeye devam eden türbinin...
yavaşlayarak durması biraz zaman alıyor.
Peki o anda hala üretilmekte olan elektriği alıp,
pompalara aktarabilirseniz n'olur?
Yavaşlamakta olan türbin...
jeneratörler işe yarayana kadar geçecek o 60 saniyelik boşlukta...
pompaları çalıştırmaya devam edebilir mi?
Sorusu olan?
Hayır, lütfen devam edin.
Bu teoriyi test etmek için...
reaktör düşük bir güç moduna alınıyor,
700 megawatt'a,
elektrik kesintisini simüle etmek için.
Sonra türbinler kapatılıyor,
ve dönüş hızları yavaşlamaktayken...
ürettikleri elektriğin...
pompaları çalıştırmaya yetip yetmeyeceği ölçülüyor.
Bilim elbette güçlüdür,
ama bir test ancak onu uygulayan kişiler kadar iyi olabilir.
İlk denemelerinde başarısız oldular.
İkinci denemelerinde başarısız oldular.
Üçüncü denemelerinde başarısız oldular.
Dördüncü kez denediklerinde ise...
tarih 26 Nisan 1986'ydı.
Yoldaş Khomyuk.
O gece ne yaşandığını anlayabilmek için...
10 saat öncesine gitmemiz gerek,
25 Nisan'a, testin normalde yapılması planlanan güne.
Öğleden sonra saat 2 itibarıyla,
reaktörün çıkış gücü yarıya indirilmiş durumdaydı,
yani normal düzeyi olan 3200 megawatt'dan,
1600 megawatt'a.
Kararlılık sorunu yoktu ve testin nihai çıkış gücüne düşürülmeye hazırdı:
700 megawatt'a.
Ama onlar devam edemeden, bir telefon geldi.
Kiev'deki enerji ızgarası görevlileri elektrik düzeyinin daha da düşürülmesine...
gece yarısına kadar tahammülleri olamayacağını bildirdi.
10 saatlik bir erteleme istiyorlardı.
İlk kritik an...
felaket zincirinin ilk halkası buydu.
İşinin ehli bir yönetim o gün testin iptalini talep ederdi.
Bu üç kişi ise testin devamına karar verdi.
Bu erteleme neden bu kadar tehlikeliydi?
İki açıdan sorun yaratıyordu:
Biri bilimsel gerekçelerle,
diğeriyse gayet insani sebeplerle.
İlk inceleyeceğimiz kısım bu.
Gece yarısı vardiya değişiyor.
- Khodemchuk... - Boş ver. Başka bir salak bul.
Toptunov, motosiklet satın almak ister misin?
Toptunov mu? Daha ufacık çocuk o.
Yüzündeki kıllar t.şaklarındakinden fazladır.
Kıl derken? Dudağının üstündekileri kıldan mı sayıyorsun?
Leonid Fedorovych.
Akimov olabildiğince çabuk kontrol odasına gelmeni istiyor.
- Geldi mi ki o? - Erken geldi biraz.
Testle ilgili bir şey varmış.
Gördün mü? Umutsuz vaka.
Sasha?
Gündüzcülerin yapacağı bir test vardı ya?
Türbini yavaşlatma işi, geçen yıl da denemişlerdi hani.
Onu gündüz vardiyasında yapamamışlar, o yüzden bize verdiler.
Bize mi?
Nasıl bir şey...
- Nasıl bir şey olduğunu bilmiyoruz ki. - Sorun olmaz.
Biz 700'e indirip orada tutacağız,
gerisi Stolyarchuk ve Kirschenbaum'un işi. Ama...
Dyatlov'un gözü üzerimizde olacak.
Hem daha önce hiç yapmadığım bir şeyi yapacağım...
hem de tepemde Dyatlov olacak?
Evet, ama merak etme, beraber yaparız.
Ben şimdi talimatlara bakıyorum.
Şunlar yapılacak mı, yapılmayacak mı?
Evet, ben 4'ten Akimov.
Elimde güç düşürme testinin kılavuzu var,
sizin geçen yıl yaptığınız.
Evet, programda yapılacak şeylerin talimatları var,
ama birçoğunun üstü çizilmiş.
Onları ne yapmamız...?
Tamam da, ne yapmamız...?
Emin misiniz?
Tamam, sağ olun.
Üstü çizili olanları yapın diyor.
O zaman niye çizmişler ki üstünü?
Teste başlamaya hazırız.
1600. Güzel.
Ne yapacağınızı hepiniz biliyor musunuz diye sorsam ağır gelir mi?
- Aslında... - Evet, biliyoruz.
- Stolyarchuk? - Evet.
- Kirschenbaum? - Eee, henüz bakamadım.
Aslında şeyden yeni haberimiz oldu...
Al, incele şunu.
Ya da ben ne dersem onu yap.
Senin kadar aptal biri bile o kadarını yapabilir diye düşünüyorum.
Hadi bakalım.
Reaktör hala çalışır durumdayken türbini mi kapatacağım?
- Bu bana hiç mantıklı gelmedi. - Çenenizi kapayın da işinizi yapın!
Toptunov, gücü 700'e düşür.
Ben bunu daha önce bu kadar düşük güçte hiç yapmadım.
Sorun yok. Ben yanındayım.
Güç 700'e indiriliyor.
Yuri Gagarin'i düşünmenizi istiyorum.
Hayal edin ki, fırlatma rampasına geldiği ana kadar,
ona uzaydaki görevinden hiç bahsedilmemiş olsun.
Elindeki tek şeyin daha önce hiç görmediği...
bir talimat listesi olduğunu düşünün,
ve onların da bazılarının üstü çizili olsun.
4. reaktörün kontrol odasında yaşanan tam olarak buydu.
Gece vardiyası bu deneyi yapabilmek için eğitim almamıştı.
Hatta bunu yapacakları onlara haber bile verilmemişti.
Leonid Toptunov,
o gece reaktörün kontrolünden ve kararlılığından sorumlu operatör...
daha 25 yaşındaydı.
Peki işteki toplam tecrübesi?
4 aydı.
Ertelemenin getirdiği insan kaynaklı problem işte buydu.
Ama reaktör çekirdeğinin içinde,
atomların kendi arasındaki boşlukta,
çok daha tehlikeli bir şey oluşuyordu.
Bir zehir.
Saat gece yarısını 28 dakika geçeydi.
Yoldaş Legasov.
Burada Kurchatov Enstitüsü'nden ve Minenergo'dan...
bazı meslektaşlarımı gördüğüm için mutluyum.
Ama Çernobil'de ne olduğunu anlamak için...
nükleer bilimci olmaya gerek yok.
Şunu bilmeniz yeterli:
Bir nükleer reaktörün içinde...
esas itibarıyla iki şey olur.
Enerji üreten reaktivite...
ya artar, ya da azalır.
Hepsi bu kadar.
Operatörlerin tüm yaptığı dengeyi sağlamaktır.
Uranyum yakıtı.
Uranyum atomları parçalanıp çarpıştıkça...
reaktivite artar.
Ama reaktiviteyi dengelemezseniz...
yükselmesi hiç durmaz. O yüzden...
Bor'dan mamul kontrol çubukları.
Bunlar tıpkı arabanın freni gibi reaktiviteyi düşürür.
Dikkate almamız gereken üçüncü bir faktör daha var: Su.
Soğuk su ısıyı sistemden uzaklaştırır.
Bunu yaparken buhara, ya da bizim tabirimizle "boşluk"a dönüşür.
Çernobil'de kullanılan RBMK tipi reaktörlerde,
"pozitif boşluk katsayısı" denen bir şey vardır.
Onun anlamı ne?
Anlamı şu; sistemdeki buhar ne kadar çoksa...
reaktivite o kadar yüksek olur.
Bu da daha çok ısı demektir, ve o da gene daha çok buhar demektir.
Yani...
bir kısır döngü varmış gibi görünebilir.
Böyle bir döngü olurdu...
Böyle bir döngü olurdu;
eğer negatif sıcaklık katsayısı olmasaydı.
Nükleer yakıt, sıcaklığı yükseldikçe, daha az reaktif hale gelir.
Sonuç itibarıyla, yakıt reaktiviteyi artırır.
Kontrol çubukları ve su onu düşürür.
Buhar artırır,
ve sıcaklığın yükselmesi tekrar düşürür.
Tüm şehirlere dumansız ve ateşsiz şekilde...
güç sağlayabilen görünmez dans işte budur.
Çok da güzeldir,
her şey normal iken.
Uranyum, enerji açığa çıkarmak üzere parçalandığında...
yeni bir element oluşturur: Ksenon.
Ksenon reaktiviteyi düşürür.
Yoldaş Khomyuk'un bahsettiği zehir buydu.
Çekirdek tam güçte çalışırken,
ksenon'u daha bir sorun yaratamadan yakarak yok eder.
Lakin ertelemeden dolayı...
Çernobil'deki 4. reaktör 10 saat boyunca...
yarı güçte çalıştı.
Ksenon yanarak yok olmadı.
Birikti ve çekirdeği zehirledi.
Dengeyi kaybetmeye başladık.
Gece yarısını 28 dakika geçe...
reaktör yavaşlatılmaya hazırdı.
Ancak bir saatten kısa süre içinde patlayacaktı.
Stop ettirilmiş bir nükleer reaktörün nasıl olup da patlamaya götürebildiğini...
anlamıyorsanız, bunun için sizi suçlayamam.
Sonuçta bir nükleer enerji tesisinin...
kontrol odasında çalışmıyorsunuz.
Ama gördük ki...
orada çalışan kişiler de anlamıyormuş.
Şimdi yavaşla.
Düşür.
Güzel. İşte böyle.
Şimdiye kadar bitirmiş olmanız lazımdı.
Düşürme hızı protokolüne uymaya çalışıyoruz.
Sadece oyalanıyorsunuz.
Bu tesiste şimdiye kadar işi bitirmiş olacak 10 kişi bulabilirim.
Sen devam et. İyi gidiyorsun.
Kirschenbaum, bu yaşlı hanımların işi bitince bana haber ver.
Baş üstüne, Yoldaş Dyatlov.
Tamam, şimdi çok yavaş.
700'e doğru düşürelim.
- Hop, hop, aman, yavaş. - Çubukların hiçbiriyle oynamadım ki.
- Bu ne ya? - Ben dokunmuyorum bile.
Biz her şeyi doğru yaptık. Belki de çekirdek zehirlenmiştir.
Çekirdeğin zehirlendiğini düşünüyorsan, her şeyi doğru yapmamışsın demektir,
çünkü reaktörümü boğuyorsun!
Tekrar çalıştırın.
Bence LOK'u kapatırsak, kontrolün çoğunu elimize alabiliriz.
- Yap hadi. - Lokal otomatik kontrolü kapat.
Globale geç. Leonid.
LOK devre dışı. Global kontrol aktifleştirildi.
Ne yaptınız siz?
- Dediğinizi yaptım. Düğmeyi... - Şuna baksana!
- Anlamıyorum. - S.ktiğimin amatörleri.
Reaktörü durdurdunuz.
Bu işe nasıl aldılar lan sizi?
Yoldaş Dyatlov...
Yine her şeyi doğru yaptığını söyleyeceksin,
değil mi, beceriksiz g.t?
Bu başarısız sonuç için özür dilerim.
- Ne yapıyorsun? - Tamamen kapatmamız lazım.
- Hayır. - Ksenon tuzağında olabiliriz.
Kapatıp 24 saat beklememiz gerek.
Hayır, testi bu gece yapacağız. Gücü 700'e yükselt.
Kurallara göre bu noktada gücü yükseltemeyiz.
Kurallar deme bana.
- Eğer %80'den düşersek... - Biz %50'den düştük.
- %50 daha kötü ya! - Kurallar 50 demiyor!
- Kural falan yok! - Yoldaş Dyatlov,
özür dilerim ancak söylediğiniz şey hiç mantıklı değil.
- Gücü yükselt. - Hayır.
Yapmayacağım. Güvenli değil.
Önce güvenlik. Her zaman.
Ben bunu 25 yıldır söylüyorum.
Çünkü bu işi o kadar zamandır yapıyorum, 25 yıldır.
Senden daha uzun süredir, değil mi Akimov?
Evet.
- Çok daha uzun süredir, değil mi? - Evet.
Sen de annenin memesinden ayrılalı fazla olmadı, değil mi?
Ben güvenli diyorsam, güvenlidir.
Siz ikiniz farklı düşünüyorsanız, burada çalışmak
zorunda değilsiniz. Çalışmayacaksınız da.
Ama sadece burada değil. Kursk'da da, Ignalina'da da,
Leningrad'da da, Novo-Voronezh'de de çalışmayacaksınız.
Bir daha hiçbir yerde çalışmayacaksınız. Bunu garanti ederim.
Bence siz de bunu biliyorsunuz.
Gücü yükseltin.
Bu emrinizi kaydetmenizi rica ediyorum.
Gücü yükselt.
Peki o zaman, birlikte.
Ben orada bile değildim.
Ne?
Gücü yükselttiklerinde ben odada değildim.
Madem orada değildin, neredeydin sen?
Yoldaş Legasov, siz tanıksınız, savcı değil.
Burada soruları ben sorarım.
Madem odada değildin, neredeydin sen?
Tuvaletteydim.
Tuvalette mi?
O gece kontrol odasında olan herkesle Yoldaş Khomyuk görüştü.
Hepsi aynı şekilde anlattı.
"Dyatlov'un verdiği emrin yanlış olduğunu biliyordum,"
"ama onun dediğini yapmazsam kovulurdum".
Leonid Toptunov.
Ölmeden bir gün önce.
Hayır, Yoldaş Dyatlov, sen odadaydın.
Onlara gücü yükseltme emrini sen verdin. Gerçek bu.
Mahkemeye ara veriyorum.
30 dakika.
Bu Çernobil kasabası hakkında bir şey biliyor musun?
Pek sayılmaz, hayır.
Çoğunlukla Yahudi ve Polonyalılar vardı.
Yahudiler soykırımda öldü,
Polonyalılar'ı da Stalin kovdu.
Sonra Naziler geldi, onlar da geri kalan herkesi öldürdü.
Fakat savaştan sonra...
halk yine de yaşamak için buraya geldi.
Ayaklarının altındaki toprağın kana bulanmış olduğunu biliyorlardı,
ama umursamadılar.
Ölü Yahudiler, ölü Polonyalılar.
Fakat onlar yaşıyordu.
Kimse aynı şeyin onların da başına geleceğini düşünemezdi.
Sonuç bu işte.
Ne kadar zamanın var?
Belki bir yıl.
Buna...
Buna "uzun hastalık" diyorlarmış.
Bana hiç de uzun gibi gelmiyor.
Biliyorum, söylemiştin, ben de inanmıştım zaten.
Fakat aradan zaman geçtikçe...
benim başıma gelmez diye düşünmeye başlamıştım.
Zamanımı boşa harcadım.
Tüm zamanımı boş yere harcadım.
Boş yere mi?
Sana ilk telefonu ettiğim o sabah...
ne kadar kaygısızdım, hatırlıyor musun?
Kremlin'den bir felaket çıkabileceğine pek ihtimal vermiyordum,
ama temizlik işinin başına...
beni getirdiklerini...
ve ortada ciddi bir sorun olmadığını söylediklerinde, onlara inandım.
Neden, biliyor musun?
Çünkü başına seni getirdiler.
Evet.
Ben kafası çalışan biri değilim, Valera.
Hiçbir zaman da olmadım.
Bir gün önemli biri olacağımı umuyordum ama olamadım.
Önemli olanların yanında durdum, o kadar.
Benim gibi başka bilim insanları da var.
Onların herhangi biri benim yaptıklarımı yapabilirdi.
Fakat sen...
istediğimiz her şeyi, ihtiyacımız olan her şeyi...
adam, malzeme, ay aracı.
Bunları başka kim halledebilirdi?
Beni duyuyorlardı, ama seni dinliyorlardı.
Tüm o bakanların, tüm o mebusların...
bütün o itaatkar aptallar ordusunun içinden...
yanlışlıkla tek iyi adamı gönderdiler.
Tanrı aşkına, Boris,
en önemli kişi sendin.
Ne kadar güzel.
Yoldaş Legasov.
Saat gece yarısını 38 dakika geçiyor.
Reaktör neredeyse durmak üzere.
4 numaralı reaktörün operatörleri...
doğrudan felakete giden bir yola girmişti.
Geri dönüşü yoktu.
Onlar bunu henüz bilmiyordu ama ok yaydan çıkmıştı.
30 megawatt'da, ksenon üremeye devam ediyordu,
fakat yanarak kaybolmuyordu.
Reaktör zehirden boğuluyordu.
Bir de bunun üzerine...
reaktör yeterli buharı üretecek sıcaklıkta değildi.
Bu noktada gücü güvenli şekilde yükseltmenin tek yolu...
bunu 24 saate yayarak...
çok çok yavaş yapmaktı.
Fakat Dyatlov hemen yapılmasını istiyordu.
Akimov ve Toptunov'un yapabileceği tek şey vardı.
Kontrol çubuklarını çekmeye başladılar.
Her defasında düzinelercesini.
Yarıya kadar, yolun dörtte üçüne kadar,
ama güç yerinden oynamadı bile.
Bunun üzerine çubukları komple çıkarmaya başladılar.
4 numaralı reaktörde 211 tane kontrol çubuğu vardı.
Akimov ve Toptunov bunların 205'ini tamamen geri çekti.
Hatırlayın, kontrol çubukları bu arabanın frenleriydi.
211 çubuğun sadece 6 tanesi reaktörün içinde kaldı.
Yakıt ise soğumuştu...
yani negatif sıcaklık katsayısı...
artık reaktiviteyi düşürmüyordu.
Fakat ksenon zehirlenmesi gene de çok güçlüydü...
yapabilecekleri en iyi şey, gücü 200 megawatt'a yükseltmekti.
Kontrol çubukları çıkarıldı.
Acil durum sistemiyle bağlantı kesildi.
Reaktör kontrolü için sadece...
su ve ksenon kaldı.
Saat gecenin 1'i. Teste dakikalar kalmış.
Üzgünüm, bu düzeye kadar çıkarabildik.
200 megawatt. Neredeyse her şeyi çektik.
Elimizdekinin hepsi buysa, elimizdekinin hepsi budur.
- Fakat test için 700 gerekiyor. - Stolyarchuk, hazırlan.
- 4 numaralı pompayı çalıştır. - Hayır, bekleyin bir saniye.
- Stolyarchuk... - Buharımız zar zor yetiyor.
Türbin testin geçerli bir sonuç veremeyeceği kadar yavaş çalışıyor.
- Yeter. - Eğer su eklersek daha da az...
Yeter dedim. Ben ne yaptığımı biliyorum.
Stolyarchuk.
4 numaralı ana pompa bağlandı.
Khodemchuk'u uyarmalıyız. Yoksa borular...
Boş ver onu. Kirschenbaum?
Ayırıcı domdaki buhar çok düşük. 5 atmosfer.
Pekala, hepimiz ona yardım edelim. Elinden geldiği kadar yükselt.
Durmamız gerek.
Kapat şu s.ktiğimin zımbırtısını.
15 dakikanız var.
15 dakika.
15 günleri de olsa fark etmezdi.
Karşılaştıkları sorunun çözümü yoktu.
Enerji çok düşüktü, su ise çok yüksekti.
Test zaten heba olmuş durumdaydı.
Sonuçları işe yaramazdı ama Dyatlov bunu umursamadı.
Tek istediği, testin tamamlandığını rapor etmekti.
01:22.
2 dakikadan az kaldı.
Makine mühendisi Yuvchenko ofisinde.
Reaktör bölümünün ustabaşı Perevozchenko yakıt ikmal odasında,
reaktörün 1000 tonluk çelik kapağının hayli üzerinde.
Sirkülasyon operatörleri...
Degtaryenko ve Khodemchuk pompa odasında.
Hiçbirine testten bahsedilmedi.
Hiçbiri neyin gerçekleşmek üzere olduğunu bilmiyor.
1:22:30'da...
Toptunov reaktörün...
bilgisayar sistemi SKALA'dan gelen raporu gördü.
Bilgisayar yeterli sayıda kontrol çubuğu olmamasına dayanarak...
reaktörün kapatılmasını öneriyordu.
Tabi ki öyle diyecek.
O bizim test yaptığımızı bilmiyor.
Pekala yoldaşlar.
5 dakika daha, sonra hepsi bitmiş olacak.
Kirschenbaum, sen hazır olunca.
Biz her şeyi doğru yaptık.
Osilograf açık.
8 numaralı kelebek valf kapatılıyor.
Jeneratör rotoru yavaşlamaya başlıyor.
1:23:04.
Verdikleri her kararla reaktörü daha önce kimsenin yapmadığı düzeyde...
sapan gibi gerdiler...
şimdi test başlıyor.
Pompalar kapalı, buna göz yumdular.
Pompalar reaktörün içinden su geçirmeyi durdurdu.
Şu anda Uranyum yakıtı kontrol eden taze soğutucu yok,
kontrol çubuğu yok.
Denge hemen ters yöne doğru değişiyor.
1 saniyeden kısa süre içinde reaktivite artıyor.
Çekirdeğin içinde kalan su hızla buhara dönüşüyor.
Bir boşluk oluşuyor.
Onun yerine geçecek taze su yok.
Buhar reaktiviteyi yükseltiyor,
o ısıyı yükseltiyor, o da buharı artırıyor,
ve bu da gene reaktiviteyi yükseltiyor.
Geri kalan ksenon bozunuyor.
Enerji yükseliyor.
Bunu durduracak hiçbir şey kalmamış durumda.
1:23:35.
Güçte büyük dalgalanma var! Sasha!
Ne yaptınız siz?
1:23:40.
Dünyadaki her nükleer reaktörün kontrol odasında...
reaksiyonu anında durdurmaya yarayan...
bir "kaçış" düğmesi bulunur.
Sovyet reaktörlerinde bu düğmenin adı AZ-5.
AZ-5'e bastığınızda kontrol çubuklarının hepsi bir anda içeri dalar...
ve reaksiyon aniden durur.
Ancak...
Neyi bekliyorsun, Legasov? Anlatsana yalanlarını.
Yoldaş Dyatlov, bir daha uyarmayacağım.
- Yoksa ne olur? - Tanrı aşkına, Dyatlov.
Legasov baklayı ağzından çıkardı zaten.
Gelmekte olanın önlenemeyeceğini çoktan söyledi.
Yoldaş Dyatlov.
O bir şeyler biliyor. O da bir şeyler biliyor.
Yoldaş Dyatlov.
Senin ne olduğunu biliyorum, Valery Alexeyevich.
- Sen bir yalancısın. - Bugünlük yeterince dinledik.
Sanıkların tutukluluk hali devam edecek.
- Mahkeme... - Ben... ben daha bitirmemiştim.
Daha anlatacak başka kanıtlarım var.
Gerek yok. Tanıklığınız sonuçlanmıştır.
- Sayın Yargıç. - Celse sona ermiştir.
- Yarın diğer... - Bırakın bitirsin.
Yoldaş Shcherbina...
Bırakın bitirsin.
Dyatlov tüm kurallarımızı çiğnedi.
Bir reaktörü felaketin kıyısına getirdi.
Bunları da emniyet mekanizmasına güvenerek yaptı.
Her şeyi kapatan basit bir düğmeye, AZ-5'e.
Fakat yarattığı koşullarda, durum farklıydı.
Kapama sisteminin hayati bir kusuru vardı.
1:23:40'da, Akimov AZ-5'i kullandı.
Tamamen dışarı çekilmiş kontrol çubukları,
yeniden reaktöre girmeye başladılar.
Bu çubuklar reaktiviteyi azaltan bor'dan imal ediliyor,
ama uçları öyle değil.
Uçları grafitten yapılıyor, ki bu reaktiviteyi hızlandıran bir malzeme.
Neden?
Neden mi?
Reaktörlerimizin üzerinde...
Batı'daki gibi koruyucu yapılar...
niye yoksa, aynı sebepten dolayı.
Çekirdeklerimizde niye doğru düzgün zenginleştirilmiş yakıtlar...
kullanmıyorsak, aynı sebepten dolayı.
Pozitif boşluk katsayısına sahip,
suyla soğutulan, grafitle yavaşlatılan reaktörler inşa eden...
tek millet niye bizsek, aynı sebepten dolayı.
Çünkü böylesi daha ucuz.
Çubukların çekirdeğe giren ilk kısmı...
grafit uçlarıydı.
Çekirdekte zaten yükselmekte olan reaksiyon...
onlar da girince fişek gibi fırladı.
İçerdeki su en son molekülüne kadar...
bir anda buhara dönüştü...
böylece genleşti ve birçok yakıt çubuğu kanalını patlattı.
O kanallardaki kontrol çubukları hareket edemez hale geldi.
Grafit uçlar o şekilde sabit kalınca...
reaksiyonu sonsuza doğru hızlandırdılar.
Çernobil'in 4 numaralı reaktörü artık nükleer bir bombaydı.
1:23:42.
Perevozchenko reaktörün çelikten yapılmış devasa kapağına baktığında...
imkansız bir şeyi gördü.
Her biri 350 kilogram ağırlığındaki kontrol çubuğu ve yakıt kanalı kapakları...
yukarı-aşağı zıplıyordu.
Kontrol odasını uyarmak için koştu.
Ancak gelmekte olanı durdurmak için yapabileceği hiçbir şey yoktu.
1:23:44.
Buhar, yakıt kanallarını patlatmaya devam etti.
Gücün nerelere çıktığını bilemiyoruz.
Sadece son ölçümü biliyoruz.
3200 megawatt'da çalışacak şekilde...
tasarlanmış olan 4 numaralı reaktör...
33.000'in üzerindeydi.
Çekirdek içi basınç artık düşürülemiyordu.
Sonuna geldik işte.
1:23:45'te patlama.
Reaktörün kapağı fırladığı anda içi oksijenle doldu.
O da hidrojene ve aşırı ısınmış grafite bağlandı.
Felaket zinciri artık tamamlanmıştı.
Yoldaş Dyatlov!
O gece odadaki hiç kimse...
kapama düğmesinin bir bomba fünyesi görevi üstlenebileceğini bilmiyordu.
Bilmiyordu...
çünkü bu onlardan saklanmıştı.
Yoldaş Legasov, Viyana'da verdiğiniz...
kendi ifadenizle çelişiyorsunuz.
Viyana'daki ifadem yalandı.
Dünyaya yalan söyledim.
Bu sırrı saklayan tek ben de değilim.
Çok kişi var.
KGB'nin, Merkez Komite'nin emirlerini uyguladık.
Şu anda, Sovyetler Birliği'nde, aynı hayati kusuru...
taşıyan 16 reaktör var.
Bunlardan 3 tanesi Çernobil'e 20 kilometreden daha yakın mesafede...
hala çalışıyor.
Profesör Legasov, olanlardan Sovyet Devleti'nin bir şekilde...
sorumlu olduğunu iddia ediyorsanız...
sizi uyarmalıyım ki, tehlikeli topraklara adım atıyorsunuz.
Ben tehlikeli topraklara adım atalı çok oluyor.
Zaten şu anda da tehlikeli topraklardayız...
sırlarımız ve yalanlarımız yüzünden.
Bunlar bizi hayatta tanımlayan şeyler.
Gerçekler bizi rahatsız ettiğinde, yalan üstüne yalan söyleriz...
ta ki gerçeklerin orada olduğunu unutana kadar.
Fakat onlar hala oradadırlar.
Söylediğimiz her yalan bizi gerçeğe karşı borçlandırır.
O borç da, er ya da geç ödenir.
RBMK tipi bir reaktörün çekirdeği işte böyle patlar.
Yalanlarla.
Valery Alexeyevich Legasov,
Merkez Komite, İdeolojik Uyum Başkanı...
Alexei Legasov'un oğlu.
Babanın orada neler yaptığını biliyor musun?
Evet.
Öğrenciyken Genç Komünistler Birliği'nin liderlerinden biriydin...
değil mi?
- Zaten biliyorsunuz. - Soruyu cevapla.
Evet.
Kurchatov Enstitüsü'nde,
Komünist Parti sekreteriydin.
O konumdayken, Yahudi bilim insanlarının yükselmesini kısıtladın.
Evet.
Kremlin'deki yetkililere yaranabilmek için.
Sen de bizden birisin, Legasov.
Sana istediğim her şeyi yapabilirim.
Ancak seninle ilgili en çok istediğim şey, benim de biliyor olduğumu öğrenmen.
Sen cesur değilsin.
Kahraman da değilsin.
Sadece, ölümü bekleyen ve kendine boş vermiş birisin.
Kim olduğumu da biliyorum, ne yaptığımı da.
Adil bir dünyada, yalanlarım yüzünden vurulurdum...
gerçekler yüzünden değil.
Bilim insanları...
ve sizin mantığa karşı o aptal saplantınız.
Mermi kafana girdiğinde...
sebebinin ne önemi kalır ki?
Kimse vurulmayacak, Legasov.
Viyana'da seni bütün dünya gördü.
Şu anda seni öldürmek can sıkıcı olur.
Peki ne olacak?
Devlet bugünkü ifadeni kabul etmeyecek.
Basında yayınlanmayacak.
Hiç yaşanmamış olacak.
Ama sen yaşayacaksın,
ne kadar zamanın kaldıysa artık...
ama bilim insanı olarak olmaz, o mümkün değil.
Unvanın ve ofisin sende kalacak,
ancak bir görevin olmayacak, yetkin olmayacak, arkadaşın olmayacak.
Kimse seninle konuşmayacak.
Kimse seni dinlemeyecek.
Başkaları, senden daha önemsiz kişiler,
senin yaptıklarının ekmeğini yiyecek.
Senin mirasın artık onların mirası.
Bunları görecek kadar da uzun yaşayacaksın.
Shcherbina'nın bundaki rolü neydi?
Hiç.
Ne söyleyeceğimden onun haberi yoktu.
Khomyuk'un bundaki rolü neydi?
Hiç.
Onun da haberi yoktu.
Bugün tüm o söylediklerinden ve yaptıklarından sonra...
şu anda yalan söylüyor olabilir misin, merak ediyorum.
Sizin tecrübenize sahip birinin...
yalan söylendiğinde bunu anlayacağını tahmin ediyorum.
Onlardan biriyle bir daha asla
görüşmeyeceksin.
Bir daha Çernobil'le ilgili hiç kimseyle iletişim kurmayacaksın.
Etrafındaki dünya için o kadar önemsiz olacaksın ki...
sonunda bir gün öldüğünde...
yaşamış olduğunu bile kimse hatırlamayacak.
Peki ya reddedersem?
Gerçekleşmeyecek bir şey için niye endişe edeyim ki?
"Gerçekleşmeyecek bir şey için niye endişe edeyim ki?"
İşte bu harika.
Bu sözü paramızın üstüne basmaları lazım.
Bilim insanı olmak, saf olmaktır.
Gerçeği aramaya o kadar odaklanmıştık ki...
onu bulmamızı aslında ne kadar az kişinin istediğini göremedik.
Ama biz görsek de görmesek de, görmeyi tercih etsek de etmesek de,
gerçek hep oradadır.
Gerçek, bizim ihtiyaçlarımızı veya isteklerimizi umursamaz.
Hükümetlerimizi umursamaz,
ideolojilerimizi, dinlerimizi.
Her zaman pusuda bekler.
Bu da nihayetinde Çernobil'in hediyesi oldu.
Önceden gerçeğin bedelinden korkarken...
şimdiyse sadece şunu soruyorum:
Yalanların bedeli nedir?
Valery Legasov, Çernobil'deki patlamadan tam 2 yıl sonra...
26 Nisan 1988'de 51 yaşındayken intihar etti.
Legasov'un anılarının olduğu ses kayıtları, Sovyet bilim topluluğu içinde dolaştı.
Onun intiharı, bunu görmezden gelmelerini imkansız hale getirdi.
Ölümünden sonra, Sovyet yetkilileri nihayet...
RBMK tipi nükleer reaktörlerin tasarım kusurunu kabul etti.
Çernobil gibi bir kazanın tekrarlanmasını önlemek için...
reaktörler modernize edildi.
Çernobil'de hiç yorulmadan çalışan düzinelerce bilim insanı...
Legasov'a yardım etti.
Olaylara dair resmi açıklamaların aleyhinde konuşanlar...
ihbar edildi, tutuklandı, hapse atıldı.
Ulana Khomyuk karakteri onların hepsini temsilen, gerçeğe ve insanlığa olan...
adanmışlıklarını ve hizmetlerini onurlandırmak amacıyla yaratıldı.
Boris Shcherbina, Çernobil'e gönderilmesinden 4 yıl 4 ay sonra,
22 Ağustos 1990'da öldü.
Victor Bryukhanov, Anatoly Dyatlov ve Nikolai Fomin,
Çernobil faciasındaki paylarından dolayı 10 yıl çalışma kampı cezası aldı.
Nikolai Fomin serbest bırakıldıktan sonra işe döndü...
Rusya Kalinin'deki bir nükleer enerji santralinde.
Anatoly Dyatlov 1995'te radyasyona bağlı bir hastalıktan öldü.
64 yaşındaydı.
Valery Khodemchuk'un cesedi bulunamadı.
4 numaralı reaktör onun kalıcı mezarı oldu.
İtfaiyecilerin kıyafetleri hala Pripyat...
Hastanesi'nin bodrumunda durmaya devam ediyor.
Radyoaktiflik düzeyleri bugün bile tehlikeli.
645 röntgen.
Lyudmilla Ignatenko, kocasının ve kızının ölümünün ardından...
birden fazla felç geçirdi. Doktorlar bir daha çocuk sahibi olamayacağını söylediler.
Yanılmışlardı.
Lyudmilla Kiev'de oğluyla birlikte yaşıyor.
Raylı köprüde yangını izleyenlerden sağ kalan olmadığı bildirildi.
Orası şu anda "Ölüm Köprüsü" olarak biliniyor.
400 madenci nükleer erimeyi önlemek için 1 ay boyunca gece-gündüz çalıştı.
En az 100 tanesinin 40 yaşına varmadan öldüğü tahmin ediliyor.
Pek çok kaynakta, kabarcık tanklarına giren 3 dalgıcın,
bu kahramanca hareketleri neticesinde hayatını kaybettiği belirtilmekte.
Ancak gerçekte, üçü de hastanede tedavi edildi ve kurtuldu.
İkisi halen hayatta.
Tahliye bölgesinde hizmet vermek üzere 600.000'den fazla kişi celp edildi.
Radyasyon kaynaklı hastalık ve ölümlerin yaygınlığına rağmen...
Sovyet hükümeti bu kişilerin akıbetiyle ilgili resmi bir kayıt tutmadı.
Ukrayna ve Belarus'taki Yasak Bölge olarak bilinen kirlenmiş alanlar...
2600 kilometrekareyi kapsamakta.
Yaklaşık 300.000 kişi evlerinden ayrılmak zorunda kaldı.
Onlara bunun geçici bir durum olduğu söylenmişti.
Dönmeleri hala yasak.
Mikhail Gorbachev, 1991'de Sovyetler Birliği
dağılana dek başkanlığa devam etti.
2006 yılında şöyle yazdı:
"Sovyetler Birliği'nin çöküşünün asıl nedeni,
belki de Çernobil'deki nükleer erimeydi."
Çernobil'deki Yeni Güvenli Sınırlandırma çalışmaları 2017'de tamamlandı...
ve yaklaşık iki milyar dolara mal oldu.
100 yıl dayanacak şekilde tasarlandı.
Patlamanın ardından Ukrayna ve Belarus'taki kanser
vakalarında sıçrama görüldü.
En yüksek artış çocuklar arasında yaşandı.
Çernobil'in tam olarak kaç kişinin hayatına mal olduğunu hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz.
Ölü sayısı tahminleri çoğunlukla 4.000 ila 93.000 arasında değişiyor.
Sovyet resmi zayiat sayısı ise 1987'den bu yana değişmemiş olup,
31'dir.
Acı çekmiş ve fedakarlık yapmış herkesin anısına.
Çeviri: certan
Gerçekleşmeyecek bir şey için niye endişe edeyim ki?
İşte bu harika.
Bu sözü paramızın üstüne basmaları lazım.
Gerçekten ilginç olan, Sovyetler Birliği ideolojisinin...
yanılmaz bir sistem olduğu fikri...
ve insanların herhangi bir kusuru veya hatayı gösterme korkusuydu.
Her şey mükemmel olmalıydı.
Mükemmelmiş gibi davranmak zorundaydınız.
İster mükemmel bir ulus fikrini,
isterse mükemmel bir inancı savunsun,
bir ideolojiyi aşırı güçlü sahiplenen her sistem...
gerçeklerin göz ardı edilmesine kadar gider.
Batı artık Çernobil'in tamamen operatör hatası sonucu meydana geldiğine ikna oldu,
ki gerçekte de öyleydi.
Bu kazaya yol açan farklı nedenlerin tümüne bakmaya başlayınca,
o zihniyetin şu şekilde yayıldığını görüyorsunuz...
"Rahatınızı bozmayan doğrulara ve rahatınızı bozmayan vakalara inanmak..."
"zorlu tercihlerle ve zorlu gerçeklerle karşı karşıya kalmaktan daha kolaydır."
Ne kadar zamanın var?
Belki bir yıl.
Shcherbina kendi ölüm duygusuyla...
ve şöyle sorularla yüzleşti;
"Hayatının değeri neydi, bir anlamı var mıydı?"
"Bu vakada bir etkisi oldu mu?"
Çünkü o bir partiliydi, çünkü o içeriden biriydi,
devletten nasıl makine temin edileceğini o biliyordu.
Tanrı aşkına, Boris.
En önemli kişi sendin.
Dyatlov çok inatçı, dikkafalı,
olanlardan dolayı hiçbir...
sorumluluğu kabul etmeyen biriydi.
Gücü yükselttiklerinde ben odada değildim.
Anatoly Dyatlov aklı başında olan...
hiç kimsenin vermeyeceği kararlar vermişti.
Çılgınca tercihlerde bulunmuştu.
Henüz bakamadım. Daha yeni haberimiz oldu.
Al, incele şunu.
Tarihsel kayıtlara göre Dyatlov mahkemede şöyle diyor:
"Suçlu olduğumu söylemeyeceğim."
"Fakat olmadığımı da söyleyemem."
En azından vicdan potansiyeli olduğunun...
garip bir göstergesi olarak düşünmüştüm bunu.
İfadesi kendi tarzında tam Sovyet işiydi.
İki yönlüydü.
Duruşmalarda her zaman kimin suçlu olduğunu bulmak isteriz.
Halkın intikam arzusu, ki gerçekten çok ama çok tehlikeli bir şeydir,
günah keçileri bulup, onları köpeklere yem etmeyi...
sevimli bir şeymiş gibi gösterir.
Tüm bunlar bittiğinde kötü adamlarımız olacak,
kahramanımız olacak, gerçeğimiz olacak.
Bu insanların kontrol odasında...
hangi hataları yaptığını daha önce ortaya koymuştuk.
Fakat mesele şu ki, suçlu olan sistemdi.
Profesör Legasov, olanlardan Sovyet Devleti'nin bir şekilde...
sorumlu olduğunu iddia ediyorsanız...
sizi uyarmalıyım ki, tehlikeli topraklara adım atıyorsunuz.
RBMK tipi bir reaktörün çekirdeği işte böyle patlar.
Yalanlarla.